Produkty

Zakaz PFAS. Co zmieni w kosmetykach, odzieży i pudełkach na pizzę?

Zakaz PFAS dotyczy tzw. wiecznych chemikaliów. W całej UE zaczną obowiązywać surowsze przepisy dotyczące niektórych substancji PFAS w produktach codziennego użytku. Dotyczy to kurtek przeciwdeszczowych, opakowań żywności i kosmetyków. Wkrótce zakaz obejmie kolejne kategorie.

Unia Europejska wprowadza przełomowe regulacje dotyczące tak zwanych „wiecznych chemikaliów”. Nowe przepisy wprowadzają surowe limity dla wybranej grupy związków z rodziny PFAS, co w praktyce oznacza wycofanie ich z wielu popularnych produktów codziennego użytku – od kurtek przeciwdeszczowych, przez kosmetyki, aż po kartony na pizzę.

Czym są PFAS i dlaczego trafiają pod zakaz?

Substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS) to grupa kilku tysięcy syntetycznych związków chemicznych szeroko stosowanych w przemyśle od dziesięcioleci. Zawdzięczają swoją popularność wyjątkowym właściwościom: doskonale odpychają wodę, tłuszcz oraz są odporne na wysokie temperatury.

Cena tych udogodnień okazuje się jednak wysoka dla środowiska i zdrowia:

  • Trwałość bez granic

Związki te niemal nie ulegają naturalnemu rozkładowi, przez co nazywane są „wiecznymi chemikaliami” (forever chemicals).

  • Bioakumulacja

Przenikają do gleby i wód gruntowych, skąd trafiają do roślin, zwierząt i ludzkiego organizmu.

  • Zagrożenie zdrowotne

Badania naukowe łączą ekspozycję na PFAS z zaburzeniami układu odpornościowego, rozregulowaniem gospodarki hormonalnej oraz podwyższonym ryzykiem rozwoju wybranych chorób.

Nowe regulacje. W co uderza zakaz?

Najnowsze ograniczenia koncentrują się na kwasie undekafluoroheksanowym (PFHxA), jego solach oraz substancjach pochodnych. Przepisy ustalają rygorystyczne wartości graniczne stężeń, których przekroczenie uniemożliwi sprzedaż towarów na rynku Unii Europejskiej.

Ograniczenia obejmują kluczowe kategorie produktów konsumpcyjnych:

  • Odzież i obuwie

Kurtki przeciwdeszczowe, odzież męska i damska wykonana z tkanin membranowych, a także obuwie oraz elementy skórzane. PFAS stosowano w nich jako powłoki hydrofobowe i plamoodporne.

Papierowe i tekturowe materiały mające kontakt z żywnością, w tym pudełka na pizzę, opakowania na frytki oraz papier do pakowania fast foodów. Związki fluorowe zapobiegały przesiąkaniu tłuszczu.

  • Kosmetyki

Preparaty do pielęgnacji skóry i kosmetyki kolorowe (np. podkłady, wodoodporne maskary, szminki), w których PFAS wykorzystywano do poprawy konsystencji i wygładzenia aplikacji.

  • Preparaty i środki

Preparaty hydrofobowe w sprayu oraz środki do impregnacji tkanin i obuwia.

Wyjątki od przepisów i harmonogram wdrażania zmian

Nowe obostrzenia nie obejmują wszystkich zastosowań. Z zakazu wyłączono odzież ochronną dla służb ratowniczych i przemysłu (środki ochrony indywidualnej), wyroby medyczne, sprzęt do diagnostyki in vitro oraz tekstylia techniczne stosowane w budownictwie. Ponadto towary wprowadzone do obrotu przed datą wejścia w życie przepisów będą mogły być wyprzedane do wyczerpania zapasów.

Wprowadzanie ograniczeń w UE zostało podzielone na etapy, aby dać producentom czas na wdrożenie bezpiecznych alternatyw:

  • Kwiecień 2026 r.: piany gaśnicze

Wchodzi w życie zakaz stosowania PFHxA w pianach gaśniczych używanych do celów szkoleniowych, testowych oraz w publicznych służbach strażackich.

  • Październik 2026 r.:produkty konsumpcyjne

Zostają wdrożone limity dla odzieży, obuwia, opakowań papierowych do żywności (np. pudełek na pizzę), kosmetyków oraz sprayów impregnujących.

  • Październik 2027 r.: pozostałe tekstylia

Ograniczenia obejmują pozostałe wyroby tekstylne niewchodzące w skład odzieży, np. tekstylia domowe i materiały obiciowe.

  • Październik 2029 r.: lotnictwo cywilne

Upływa okres przejściowy dla pian gaśniczych stosowanych w lotnictwie cywilnym.

Czy czeka nas całkowity zakaz wszystkich PFAS?

Ograniczenie stosowania PFHxA to jedynie krok na drodze do szerszych zmian. Na forum Unii Europejskiej trwa dyskusja nad wnioskiem przygotowanym przez pięć państw członkowskich (Niemcy, Holandię, Danię, Szwecję i Norwegię), który zakłada niemal całkowity zakaz całej grupy ponad 10 000 związków PFAS w ramach rozporządzenia REACH.

Choć proponowany zakaz powszechny napotyka sprzeciw niektórych branż przemysłowych (skazujących na trudności w znalezieniu zamienników np. w medycynie czy mikroelektronice), kierunek zmian jest jasny: rynek konsumencki stopniowo rezygnuje z trwałych chemikaliów na rzecz bezpieczniejszych, biodegradowalnych rozwiązań.

Znacznik

Powiązane wpisy