Żywność wysokoprzetworzona a stan przedcukrzycowy

Stan przedcukrzycowy dotyka wielu Polaków. Cukrzyca to pierwsza niezakaźna choroba uznana przez ONZ za epidemię XXI wieku. Wynika z zaburzonego wydzielania lub działania insuliny – hormonu produkowanego przez trzustkę. Charakteryzuje się podwyższonym poziomem glukozy we krwi.

Eksperci Instytutu Żywności i Żywienia podkreślają, że cukrzyca jest trudna w leczeniu i warto jej więc zapobiegać. Podstawowe znaczenie ma nasz styl życia, a w szczególności dieta i aktywność fizyczna. Brak profilaktyki powoduje, że szybko pojawia się stan przedcukrzycowy.

Cukrzyca: czynniki ryzyka

Według Światowej Organizacji Zdrowia, na cukrzycę choruje na świecie 830 mln ludzi. Liczba chorych dotkniętych cukrzycą powiększa się każdego roku średnio o 2,5 proc. W Polsce z cukrzycą zmaga się ponad 3 mln osób, co stanowi około 8–9% całej dorosłej populacji kraju.

Według szacunków Centers for Disease Control and Prevention, do 2040 roku cukrzyca i jej powikłania będą główną przyczyną zgonów kobiet. Stan przedcukrzycowy (nieprawidłowa glukoza na czczo: 100-125 mg/dl lub nieprawidłowa tolerancja glukozy) dotyczy dziś w świecie blisko 1/3 dorosłej, aktywnej zawodowo populacji. W Polsce liczba ta sięga prawdopodobnie 5 mln osób.

Głównym czynnikiem ryzyka cukrzycy jest otyłość. Według International Diabetes Federation, ok. 48 proc. osób cierpiących na cukrzycę typu 2 to osoby z nadwagą (BMI 25-29,9 kg/m2). Dalsze 40 proc. to osoby z otyłością pierwszego stopnia (BMI 30-34,9 kg/m2). Jedynie kilka procent chorych ma prawidłową masę ciała (BMI 18,5-24,9 kg/m2). Niepokojącym jest obserwowana coraz częściej tendencja występowania cukrzycy u dzieci i młodzieży. Choć cukrzyca typu 2 dotyczy generalnie osób po 40. roku życia.

Cokrzyca: przyczyny i powikłania

Nieleczona lub leczona niewłaściwie cukrzyca może doprowadzić do licznych komplikacji, jak:

udar,
ślepota,
niewydolność nerek,
choroba wieńcowa.

Niebezpieczna dla zdrowia człowieka jest także cukrzyca niezdiagnozowana (stan podwyższonego stężenie glukozy we krwi, czyli hiperglikemia). Przewlekła hiperglikemia może powodować uszkodzenie, zaburzenie czynności i niewydolność różnych narządów, zwłaszcza oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.

Eksperci IŻŻ podkreślają: cukrzycy łatwiej uniknąć, niż ją leczyć. Ważna jest odpowiednia dieta, bez nadmiaru cukrów i tłuszczu, za to bogata w warzywa i owoce (z przewagą warzyw). Należy unikać produktów bardzo kalorycznych, wysoko przetworzonych oraz używek, za to zwiększyć swoją aktywność fizyczną. Ważne są regularne badania, zwłaszcza po 45. roku życia.

Profilaktyka stanu przedcukrzycowego i cukrzycy

Stan przedcukrzycowy (prediabetes):

Oznacza nieprawidłowy poziom glukozy na czczo (100-125 mg/dl) lub nieprawidłową tolerancję glukozy, a jego występowanie praktycznie nieuchronnie wiąże się z rozwinięciem cukrzycy, jeśli nie podejmie się odpowiednich działań.
Jest wrogiem ukrytym: nie wskazują na jego obecność konkretne objawy, pacjent czuje się normalnie, nie odczuwa żadnych specyficznych dolegliwości. Najważniejszymi czynnikami, które predysponują do rozwoju stanu przedcukrzycowego i cukrzycy są: otyłość, siedzący tryb życia, wywiad rodzinny w kierunku cukrzycy, występowanie nadciśnienia czy zaburzeń lipidowych.
Sprzyja rozwijaniu się cukrzycy, generując odległe powikłania cukrzycowe – ze względu na to, że nawet niewielkie podwyższenie glukozy we krwi uszkadza naczynia. Stan przedcukrzycowy przyspiesza rozwój miażdżycy naczyń, zwiększa także ryzyko zawału serca i udaru mózgu.

Nieprawidłowa tolerancja glukozy to stężenie glukozy we krwi w 120. minucie doustnego testu tolerancji glukozy: 140-199 mg/dl. Zmiana stylu życia, czyli odpowiednia dieta oraz zwiększenie aktywności fizycznej, może skutecznie cofnąć stan przedcukrzycowy, zapobiegając rozwojowi cukrzycy typu 2 lub ten rozwój mocno spowalniając. Narzędziem prewencji i hamulcem rozwoju stanu przedcukrzycowego jest Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej Instytutu Żywności i Żywienia.